نگاهی به معماری نظامهای دیکتاتوری

Red_Army_Theatre_in_Moscowهمواره حکومتها به خصوص دولتهای تازه مستقر شده علاقمند به ساخت و ساز ساختمانها و بناهایی هستند چرا که به کمک این روشن ترین و واضح ترین بیان بصری ،می توانند قدرت خود و یا جایگاه سیاسی و اقتصادیشان  را به رخ بکشند و از آن برای نیل به اهداف خود بهره ببرند به عنوان نمونه اگر دولتی قدرت و رفاه را شعار دهد معماری می تواند سریعترین و بی چون ترین راه برای ابراز موفقیت در تحقق شعارش باشد.

در این نوشتار نگاهی می اندازیم به رویکرد برخی از رژیم های دیکتاتور در استفاده از معماری برای ابراز مقاصد خود اگرچه هستند بسیاری از دیکتاتوریها که همچنان روی استراتژیهای ناملموس تری همچون پروپاگاندا و خلق یک کاریزمای خاص تمرکز دارند.

نگاه یک دیکتاتور به معماری و حرکت به سوی آن (یا فقدان آن) به عنوان رویکرد استراتژیک از اولین نشانه های نحوه خواست و باور او برای اداره یک کشور است. اینکه آیا یک حکومت می خواهد به سراغ توسعه و ساخت کشور برود و یا برنامه ای منجمد و ساکن را مورد توجه قرار دهد. سبک معماری ایجاد شده تحت یک حکومت و یا دیکتاتوری به قدری مهم است که اغلب برای انتقال پیام در هماهنگی با سیاستهای آن دولت و یا تلقین احساس برتری و هژمونی در مقابل مردمانش مورد استفاده قرار می گیرد.

در نهایت نوع ساختماهایی که در اولویت اصلی برنامه یک نظام قرار می گیرند به وضوح منافع اصلی و اهداف آن حکومت را نشان می دهد اینکه به ساخت مدارس و دانشگاه ها متمرکز است و یا در درجه اول زندان و بیمارستان می سازد. در ادامه فهرستی از دیکتاتوریهای روشن تاریخی و روش استفاده آنها از معماری بیان می شود که با مرتبط کردن روندها و مقایسه آنها خواهید دید که این حکومتها چگونه از معماری برای تغذیه ایدئولوژیهای خود بهره برده اند.

 معماری آلمان هیتلری (از سال 1933 تا 1945)

محققاً بیشترین معماری یک نظام دیکتاتوری که مطالعه و بررسی شده مربوط به حکومت آدولف هیتلر و آرشیتکت مورد اعتماد او آلبرت اسپیر است. اسپیر مسئول تحقق رویای هیتلر در ساخت یک آلمان جدید است. رژیم هیتلر علاقه شدیدی در نمایش قدرت و برتری خود در نزد عموم مردمش و بقیه جهان داشت از اینرو در تصویری ایده آل از آلمان هیتلری فرمهایی دراماتیک از فضاهای وسیع و بناهای عظیم مواکداً مورد توجه قرار گرفت که ورزشگاه زیپیلیفلد از زیباترین نمونه های قابل ذکر است. این استادیوم با ظرفیت 340 هزار نفری و مجهز به 130 پروژکتور ردیاب ضد هوایی برای ایجاد حداکثر نور و درام در شب نماد تفکر نازیسم و بیشتر فاشیست از معماری است : بناهایی خارق العاده ،عظیم و فوق بشری

ADN-ZB/Archiv Reichsparteitag der NSdAP, "Parteitag der Ehre", eröffnet am 8.9.1936 in Nürnberg. 13166-36

معماری ایتالیای بنیتو موسولینی (از سال 1922 تا 1943)

بهره بردن از تقارن و سادگی، معماری محبوب ایتالیا با ظهور موسولینی است. در تبدیل ایتالیا از یک دموکراسی یه دیکتاتوری، او موازی با پرویاگاندای رسانه ای از معماری برای ایجاد یک هویت نو بهره جست. موسولینی برای متحد کردن ملت و تلاشی برای برجسته کردن یک دوره فرهنگی جدید از یک سبک معماری نو با برخی از شباهتها به معماری روم باستان استفاده کرد. ساختمان های احداث شده تحت نظر موسولینی برای انتقال حسی از ترس و ارعاب از طریق مقیاس و جرم شناخته می شوند. برای تلقین یک رژیم طویل الدوام اغلب آنها با سنگهای بزرگ و قدیمی طراحی  و ساخته شده اند.

Palazzo_della_Civiltà_Italiana__Rome__Italy

معماری اسپانیای فرانسیسکو فرانکو ( از 1936 تا 1975)

رژیم فرانسیسکو فرانکو ممکن است یک مدل از دولت هدف یک نظام فاشیستی پس از ایتالیای موسولینی و آلمان هیتلری باشد. در زمانیکه اسپانیا اهداف خود را گم کرد این فرانکو بود که با ترکیبی از شیوه های تبلیغی و نمادگرایی مورد استفاده در دو دیکتاتوری دیگر توانست بر آن مسلط شود ولی فرانکو تفاوتی عمده با آن دو نفر داشت و آن در استفاده از مذهب کاتولیک برای افزایش محبوبیتش در جهان کاتولیک آن روزگار بود.

Cerro-angeles1فرانکو مذهب کاتولیک را به عنوان مذهب دولتی اسپانیا برقرار کرد و بسیاری از ساختمانها و بناهای تاریخی اسپانیا که عموماً بناهایی مذهبی ساخته شده در دل طبیعت بودند متعلق به این دوره هستند. بناهای مذهبی در مقیاس بزرگ که علاوه بر القای قدرت و خیرخواهی مذهب نزد عموم مردم، اطاعت محض از کلیسای کاتولیک را مطالبه می کرد. این بناهای بزرگ نه تنها برای احترام به کلیسا بلکه برای تقدس بخشی به رژِیم فرانکو ساخته می شده است.

SPA-2014-San_Lorenzo_de_El_Escorial-Valley_of_the_Fallen_(Valle_de_los_Caídos)معماری اتحاد جماهیر شوروی ژوزف استالین ( از 1924 تا 1953)

معماری استالینیستی از روسیه تحت نفوذ ژوزف استالین آغاز شد ولی فراتر از روسیه رفت و به عنوان ابزار نفوذ در کشورهای متعدد دیگر که تحت حکومت و یا حمایت اتحاد جماهیر شوروی قرار داشتند استفاده شد. تحت نظر استالین تمامی شهرها بر اساس یک طرح توسعه به گونه ای برنامه ریزی می شد که کل یک منطقه همزمان و به سرعت تغییر و ساخته شوند. استالین معماری ساختمان را به عنوان نماد معرف یک طبقه و یا کلاس اجتماعی می دانست بر این اساس ساختمانهای دولتی در زمینهای مرتفع ساخته می شدند و هر ساختمان بنابر رتبه و سلسله مراتبش می توانست ویژگی های متفاوتی مانند برخورداری از پنت هاوس، دسترسی به مناظر وسیع و یا نمای خاص در سطوح خارجی خود داشته باشد. “هفت خواهران” هفت آسمانخراش بزرگ با ترکیبی از معماری باروک و سبک گوتیک با ابعاد و حجم عظیم خود، نمادی از قدرت رژیم کمونیستی و مدرنیته در شهر مسکو به حساب می آمد.

Moscow_Ukraina_hotelمعماری کره شمالی ( از سال 1948 تاکنون)

وقتی کیم ایل سونگ پس از جنگ کره به رهبری رسید یک کشور عمدتاً مسطح داشت که همچون یک تخته سفید ایده آل بود برای عینیت بخشیدن به رویای ساخت فیزیکی و ایدئولوژیکی یک مدینه فاضله جدید، آنهم به کمک حکومت شوروی.

alex_davidson2معماری کره شمالی به طور کامل توسط تبلیغات پروپاگاندای حکومت راهبری می شود. ساختمانها از منظر دور تصویری از قدرت، رفاه و مدرنیته را تجسم می بخشند و در نگاهی نزدیک بناهایی هستند از مصالح ارزان و سریع الاحداث. هدف کیفیت نیست بلکه فقط ارائه تصویری است قانع کننده برای مردم جدا افتاده کره شمالی در تعریف توسعه و پیشرفت.

معماری امروز کره شمالی عمدتاً ترکیبی از ساختمانسازی به سبک شوروی بروتالیسمی است و نوع مشتق شده آن از یک آینده.

برخی از ساختمانهای منحصر بفرد کره شمالی با سقفهای بتنی وسیع پوشش داده شده با کاشیهای سبز رنگ همگی برای تحت تاثیر قرار دادن مردم در برابر قدرت و عظمت رهبر خود و ایجاد یک حس غرور و افتخار ملی ساخته می شوند.

alex_davidsonمعماری جمهوری خلق  چین در عصر مائوتسه تونگ (از سال 1949 تا 1976)

رژیم دیگری که تحت نفوذ شدید شوروی قرار داشت رژیم مائو پس از انقلاب چین بود. دولت جدید مائو تحت مشاوره شوروی شهرسازی را به سبک استالینیستی توسعه داد. شوروی در شهرهای چین به آنچه که در روسیه نمی توانست دسترسی داشت. مائو به شوروی توان و امکان تمرین باز طراحی جامعه شهری را داد و شوروی به دولت مائو ایدئولوژیهای خود و سبک ساختمان سازی اش را.

Mausoleo_de_Mao_Zedong-Tianang_Mei-Pekin-China8438یکی از قابل توجه ترین ساختهای معماری زمان مائو “ده ساختمان بزرگ” ساخته شده به مناسبت دهمین سالگرد تاسیس جمهوری خلق چین است  شامل “ساختمان پکن” همانند سالنی بزرگ برای گردهمایی خلق و “ساختمان موزه ملی چین” که در دو طرف میدان “تیان­آن­من” واقع شده است. به ویژه سبک معماری این دو ساختمان به شکلی کاملاً واضح تحت تاثیر معماری اتحاد جماهیر شوروی است. هر دو با فرمهای هندسی عظیم ، تحمیلی و بزرگ­مقیاس خود، کوتولگی فردی مردم و هژمونی رژیم به عنوان یک کل برتر را القامی­نماید.

39193194_e4d15824fd_o